Program
Rada Programowa: Justyna Czechowska, Magda Heydel, Urszula Kropiwiec, Aleksandra Szymańska
WYKŁAD MISTRZOWSKI Sto lat pani Brown: Magda Heydel
Audytorium IKM | Spotkanie tłumaczone na PJM
Wybitna tłumaczka literatury języka angielskiego, przekładoznawczyni, nauczycielka akademicka – wykładem mistrzowskim Magda Heydel otworzy tegoroczną edycję festiwalu:
„W grudniu 1910 roku albo koło tej daty charakter ludzki uległ zmianie” – napisała sto lat temu Virginia Woolf. Rok 1925, kiedy ukazuje się zawierający tę diagnozę szkic Pan Bennett i pani Brown – a także Pani Dalloway, Wielki Gatsby Fitzgeralda, Manhattan Transfer Dos Passosa, The Making of Americans Gertrude Stein czy debiut książkowy Hemingwaya, In Our Time, i kiedy Nagrodę Nobla dostaje George Bernard Shaw – to złoty czas literatury modernistycznej.
Woolf tymczasem ilustruje swoją tezę, przedstawiając nam niejaką panią Brown. Nowa epoka w dziejach literatury, pisze Woolf, zacznie się pod warunkiem, że „nigdy, przenigdy nie porzucimy pani Brown”. Kim jest ta nieznana skądinąd postać? I na czym ma polegać zmiana?
PISARKA I JEJ TŁUMACZKI: ZYTA RUDZKA oraz Alžběta Knappová, Milica Markić, Lisa Palmes, Charlotte Pothuizen. Prowadzenie: Elżbieta Kalinowska
Audytorium IKM | Spotkanie tłumaczone na PJM
Tłumaczki Alžběta Knappová (jęz. czeski), Milica Markić (jęz. serbski), Lisa Palmes (jęz. niemiecki), Charlotte Pothuizen (jęz. niderlandzki) – każda z nich posiada specyficzne tylko dla siebie, swojego języka i kultury doświadczenie obcowania z esencjonalną prozą Zyty Rudzkiej. Pracując nad elementami tej samej przecież twórczości, stawały przed innymi wyzwaniami, gdzie indziej budowały mosty – być może również co innego poruszało je w tekstach polskiej pisarki.
Format rozmowy włączającej głosy autorki i kilku jej tłumaczek to rzadka możliwość skonfrontowania odmiennych przekładowych doświadczeń. W szerokim planie pełniej wybrzmiewają literackie i tłumackie dylematy rodzące się na granicy języków. To również okazja do podglądania relacji, jakie budują się w trakcie (wspólnej?) pracy.
Spotkanie poprowadzi tłumaczka, redaktorka i promotorka literatury Elżbieta Kalinowska.
PERFORMANS …a akacje wciąż kwitną: Aleksandra Bilińska
Audytorium IKM | Wstęp za okazaniem bezpłatnej wejściówki
Była poetką i prozaiczką, krytyczką literatury i sztuki, doktorką filozofii. Twórczość Debory Vogel (1900-1942) – szczególnie zaś zbiór szkiców, które sama nazywała „montażami” – zainspirowała wydarzenie artystyczne, jakie odbędzie się podczas festiwalu.
…a akacje wciąż kwitną to spektakl hybrydowy nawiązujący do tomu Akacje kwitną (1935). Pomysłodawczynią działania jest wybitna kompozytorka, improwizatorka i teoretyczka muzyki Aleksandra Bilińska. Artystka określa formę działania jako rodzaj metaopery łączącej wybrane elementy tradycyjnej opery, performansu i otwartego czytania, które powiąże ze sobą gest wywiedziony z teatru tańca. Performans zawierać będzie elementy improwizacji z udziałem publiczności.
Działanie współtworzą:
▪️ Aleksandra Bilińska (pomysł, kompozycja, wykonanie, opracowanie ścieżki dźwiękowej, scenariusz, rola dramatyczna)
▪️ Andrzej Morawiec (choreografia, taniec, współautor scenariusza, realizacja wideo, reżyseria świateł)
▪️ Joanna Freszel (sopran, główna rola wokalna i dramatyczna)
▪️ Katarzyna Wyborska (taniec)
▪️ Marek Siudym (lektor)
▪️ Andrzej Słomkowski (próbki dźwiękowe, realizacja dźwięku)
Wstęp: za okazaniem bezpłatnej wejściówki (kliknij TU, by zarezerować miejsce)
ŚNIADANIE VERSOPOLIS: Maria Caetano Vilalobos (Portugalia), Elvira Bloma (Łotwa). Prowadzenie: Marta Pilarska
Pracownia | Spotkanie tłumaczone na język polski
Dwie poetki młodego pokolenia, dwa krańce Europy, jedna poetycka sieć: podczas „Odnalezionego w tłumaczeniu” po raz kolejny będziemy gościć poetki Versopolis. Tym razem w trakcie poetyckiego śniadania porozmawiamy z pochodzącą z Łotwy Elvirą Blomą i Marią Caetano Vilalobos z Portugalii. Połączyła je sieć Versopolis, która wspiera europejskich twórców i promuje ich dorobek poza granicami ojczystych krajów.
Spotkanie poprowadzi wydawczyni, redaktorka i księgarka związana z wydawnictwem Marpress, Marta Pilarska.
VERSOPOLIS to międzynarodowa platforma poetycka, zrzeszająca obecnie niemal 40 festiwali literackich z całej Europy – Polskę reprezentują w niej gdańskie wydarzenia organizowane przez Instytut Kultury Miejskiej, Europejski Poeta Wolności i „Odnalezione w tłumaczeniu”.
Poetów i poetki poprzednich edycji polskiej odsłony Versopolis poznasz tutaj (klik).
Partnerem spotkania jest sieć Versopolis.
Otwarta LEKCJA LICEALNA Jak wytłumaczyć Polskę?: Milica Markić
Pracownia | Uwaga: lekcja zaprojektowana została z myślą o licealistach, ale udział w niej może wziąć każdy zainteresowany
Podczas spotkania Milica Markić, wybitna tłumaczka polskiej literatury na język serbski (a szerzej – na odmiany języka, jaki dawniej znaliśmy pod nazwą serbskochorwacki) opowie o swojej drodze zawodowej:
„Tłumaczenie literatury to powołanie oraz praca twórcza, która poszerza horyzonty, a zmieniając nasz światopoglą – rozwija. Bez względu na to, w którym kraju i jak żyjemy, taki (najgłębszy) sposób obcowania z literaturą umożliwia „zaliczanie kolejnych prywatnych studiów”. Ta praca to nieprzerwane kształcenie. Udowadnia, że nasz czas (najcenniejszy kapitał) nie jest na sprzedaż – wykorzystujemy go dla siebie, dlatego tłumacz, choć jest zawodem niskopłatnym, pozostaje bogaty. Opowiem także o samotności tłumacza i wspólnocie kolegów po fachu.
Lekcję urozmaicą przykłady z moich ostatnich tłumaczeń: Lokmotywy Tuwima na czarnogórski i bośniacki – języki, które kiedyś istniały pod wspólną nazwą serbskochorwacki.”
Partnerami cyklu Lekcji licealnych są Wolne Lektury i Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury.
DEBATA Kobiety, które napisały modernizm: Gabriel Borowski, Ewa Kraskowska, Joanna Roszak. Prowadzenie: Justyna Czechowska
Audytorium IKM | Spotkanie tłumaczone na PJM
Pierwsza z tegorocznych debat nakreśli szeroki plan, w jakim odnajdujemy dziś modernistki:
Woolf, Mansfield, Lagerlöf, Kobylańska, Achmatowa, Södergran, Vogel, Colette, Sagan, Yourcenar, Lispector, Bishop, Sztok, Nałkowska, Carter. Literatura modernizmu została w dużej mierze napisana przez kobiety. W rozmowie o „Kobietach, które napisały modernizm” odwołamy się do roli kobiet w kształtowaniu nowoczesnej literatury, przypomnimy nazwiska mniej znanych koleżanek Virginii Woolf, polecimy najlepsze ich dzieła, które wciąż warto czytać oraz opowiemy o poetyce pisarstwa modernistek i znaczeniu tłumaczek okresu modernizmu, dzięki którym kolejne książki pojawiały się w przekładach szybciej niż kiedykolwiek wcześniej.
Podczas debaty tłumaczka, literaturoznawczyni i animatorka życia literackiego Justyna Czechowska porozmawia z
tłumaczem i przekładoznawcą Gabrielem Borowskim literaturoznawczynią, ekspertką w obszarze literatury XX wieku prof. dr hab. Ewą Kraskowską poetką i profesorką w Instytucie Slawistyki PAN Joanną RoszakSPARING TŁUMACZENIOWY: Marta Eloy Cichocka, Agata Kozak. Prowadzenie: Renata Lis
Audytorium IKM
W tegorocznym sparingu w przekładowe szranki staną tłumaczki literatury francuskojęzycznej, Marta Eloy Cichocka i Agata Kozak.
Na czym polega sparing? Przed spotkaniem osoby biorące w nim udział tłumaczą fragment przekazanego im tekstu. Następnie premierowo prezentują swoje przekłady. Pojedynek pokazuje przekładową kuchnię – wybory, przed jakimi stają tłumacze, mierząc się z tekstem oryginału, różnice w rozumieniu tekstu, ale też umiejętności posługiwania się zasobami języka polskiego oraz zmagania z nieprzetłumaczalnym.
Sparing to dynamiczna i pełna humoru forma spotkania, które pokazuje jak diametralnie różne mogą być przekłady tego samego tekstu wyjściowego. Osoby ciekawe tej formuły, zapraszamy do obejrzenia zapisu „hiszpańskiego” sparingu z udziałem Ewy Zaleskiej i Wojciecha Charchalisa (klik).
ROZMOWA Z NOMINOWANYMI do Nagrody za Twórczość Translatorską im. T. Boya-Żeleńskiego, Prowadzenie: Dagny Kurdwanowska
Audytorium IKM | Spotkanie tłumaczone na PJM
W rozmowie udział wezmą tłumacze i tłumaczki nominowani do Nagrody za Twórczość Translatorską im. T. Boya-Żeleńskiego w kategorii przekład książki wydanej w ostatnich dwóch latach:
Marcin Gaczkowski (jęz. ukraiński) nominowany za przekład książki Miasto Waleriana Pidmohylnego (KEW, 2024)
Agnieszka Kowaluk (jęz. niemiecki) nominowana za przekład książki Dane odosobowe Elfriede Jelinek (W.A.B. 2024)
Mateusz Kwaterko (jęz. francuski) nominowany za przekład książki Kaprysy i zygzaki Théophile’a Gautiera (PIW 2023)
Filip Łobodziński (jęz. hiszpański) nominowany za przekład książki W cieniu orła Artura Péreza-Reverte (ArtRage 2024)
Katarzyna Okrasko i Agata Ostrowska (jęz. hiszpański) nominowane za przekład książki Lektura uproszczona Cristiny Morales (ArtRage 2024)
Katarzyna Skórska (jęz. włoski) nominowana za przekład książki Ty, krwawe dzieciństwo Michele Mariego (Czarne 2024)
Tomasz Swoboda (jęz. francuski) nominowany za przekład książki Uwięziona Marcela Prousta (Officyna 2024)
Więcej o tegorocznych nominowanych dowiesz się tu (klik).
DEBATA Inne modernizmy? Modernistki poza kanonicznym centrum: Olga Czernikow, Ola Hnatiuk, Magdalena Koch, Karolina Szymaniak. Prowadzenie: Jakub Kornhauser
Audytorium IKM
W trakcie rozmowy zastanowimy się nad rolą kobiet – pisarek, tłumaczek, teoretyczek, artystek – we współtworzeniu ruchów awangardowych pierwszych dekad XX wieku. W jaki sposób udawało się im wytyczać własne ścieżki wewnątrz zmaskulinizowanych środowisk twórczych? A może realizowały indywidualne pomysły poza głównymi arteriami kulturalnej międzynarodówki, będąc niejako awangardą awangard?
W rozmowie sięgniemy również do czasów późniejszych, w tym ostatnich dekad, w poszukiwaniu ewentualnych kontynuacji modernistycznych działań i odkryć, a także polemik i przeobrażeń, jakie możemy wyczytać z pisarstwa środkowoeuropejskich autorek – tych obecnych w polskich przekładach i tych na przekład czekających.
Debatę poprowadzi poeta, tłumacz i literaturoznawca Jakub Kornhauser, a udział w niej wezmą:tłumaczka z języka czeskiego, redaktorka, bohemistka Olga Czernikow literaturoznawczyni, tłumaczka z języka ukraińskiego i redaktorka Ola Hnatiukbadaczka literatur południowosłowiańskich, tłumaczka z narodowych wariantów dawnego języka serbsko-chorwackiego Magdalena Koch literaturoznawczyni, tłumaczka, redaktorka i lektorka języka jidysz Karolina SzymaniakGALA WRĘCZENIA Nagrody za Twórczość Translatorską im. T. Boya-Żeleńskiego
Teatr Wybrzeże | Obowiązują zaproszenia
Zapewniając krążenie między literaturami, przekład inicjuje nowe style, buduje sieć inspiracji, a przy tym poszerza nasze rozumienia świata i ludzi. Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska za Twórczość Translatorską im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego jest wyrazem uznania dla maestrii tłumaczy i tłumaczek literatury pięknej.
Podczas gali, która będzie formą spektaklu literacko-artystycznego, poznamy laureata lub laureatkę nagrody w kategorii przekładu książki oraz wręczymy statuetki w obu kategoriach – za całokształt pracy przekładowej uhonorujemy Carlosa Marrodana Casasa.
Współtwórcy gali:
▪️ Zdenka Pszczołowska (scenariusz i reżyseria, kostiumy, choreografia)
▪️ Anna Oramus (scenografia)
▪️ Andrzej Konieczny (muzyka)
▪️ Klaudyna Schubert (reżyseria światła)
▪️ Maja Szerel (mapping 3D)
▪️ Łucja Chyrzyńska (flet poprzeczny)
▪️ Andrzej Konieczny (perkusja)
▪️ Aleksandra Skraba i Sylwester Piechura (prowadzący)
▪️ czytają: Weronika Asińska, Nicole Augustyniak, Katarzyna Borkowska, Jacek Labijak, Agnieszka Mąkinia, Józefina Kiełb, Julia Gęsich, Szymon Malek, Krzysztof Matuszewski
Na galę obiwązują zaproszenia. Pula bezpłatnych zaproszeń dostępna jest dla zainteresowanych w Punkcie Informacji Kulturalnej IKM (Targ Rakowy 11) – odbiór możliwy jest tylko osobiście od poniedziałku do soboty w godz. 10.00-20.00 oraz w niedziele w godz. 10.00-16.00. Liczba zaproszeń jest ograniczona.
KAWA Z LAUREATEM Nagrody im. T. Boya-Żeleńskiego za całokształt twórczości translatorskiej Carlosem Marrodánem Casasem. Prowadzenie: Magda Heydel, Urszula Kropiwiec
Pracownia
Carlos Marrodán Casas to jeden ze współtwórców boomu literatury iberoamerykańskiej w Polsce w latach 70. Promotor literatury hiszpańskiej i nauczyciel akademicki, który wychował całą formację tłumaczy. Zadebiutował w 1973 roku przekładem „Szczeniaków” Maria Vargasa Llosy, tłumaczył m.in. książki Gabriela Garcii Marqueza, Roberta Bolaña, Octavia Paza, Javiera Mariasa. Wykorzystując rozmaite rejestry polszczyzny, Carlos Marrodán Casas potrafił zachować odrębność dykcji każdego z wymienionych pisarzy.
Carlos Marrodán Casas (ur. 1948) to urodzony we Francji Hiszpan, który niemal całe życie spędził w Polsce. Jest absolwentem polonistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Przez pewien czas związany był z redakcją „Nowych Książek”, następnie zaś pracował dydaktycznie w Katedrze Iberystyki UW. Od połowy lat 80. pracownik działu kultury Ambasady Hiszpanii w Warszawie. W połowie lat 90. związał się z wydawnictwem Muza, dla którego pracował jako tłumacz i konsultant, następnie zaś jako redaktor. Tłumaczenie jest jego pasją i pracą. Na język polski przełożył m.in. książki Gabriela Garcii Marqueza („Jesień patriarchy”, „Kronika zapowiedzianej śmierci”, „Miłość w czasach zarazy”, „O miłości i innych demonach”, „Rzecz o mych smutnych dziwkach”), Maria Vargasa Llosy („Pantaleon i wizytantki”, „Zielony dom”, „Gawędziarz”), Javiera Mariasa („Serce tak białe”, „Jutro w czas bitwy o mnie myśl”, „Zakochania” – wespół z Wojciechem Charachalisem), Roberta Bolaño („Gwiazda daleka”). Jest również współtłumaczem (z Beatą Fabjańską-Potapczuk) „Cienia wiatru” Carlosa Ruiz Zafóna, a z Katarzyną Okrasko wszystkich pozostałych powieści Zafóna. W jego dorobku znajdują się również przekłady sztuk teatralnych, poezji i piosenek.
DEBATA Rodzaj żeński w przekładzie: Jerzy Koch, Renata Lis, Sława Lisiecka, Ewa Zaleska. Prowadzenie: Dorota Kozicka
Audytorium | Spotkanie tłumaczone na PJM
W rozmowie Rodzaj żeński w przekładzie odwołamy się do kobiecości jako kategorii przekładowej, poruszymy też ogromnie aktualny temat języków emancypacji i inkluzji.
Jak zapowiada prowadząca „To spotkanie ze znakomitymi tłumaczkami i tłumaczami będzie okazją do rozmowy o doświadczeniach przekładowych związanych z płcią autora/autorki, narratora/narratorki, podmiotu/podmiotki tłumaczonych utworów literackich. A także o ważnych w przekładzie na język polski kwestiach: płci biologicznej i płci kulturowej , języków emancypacji i inkluzji.”
Debatę poprowadzi literaturoznawczyni i krytyczka literacka, Dorota Kozicka, a udział w niej wezmą: Jerzy Koch, tłumacz, poeta i nauczyciel akademicki Renata Lis, pisarka i tłumaczka Sława Lisiecka, tłumaczka literatury języka niemieckiego Ewa Zaleska, tłumaczka, iberystkaDEBATA Siła wolnego słowa – przekład: tłumaczka z Białorusi (anonimowo), Marcin Gaczkowski, Elżbieta Kalinowska. Prowadzenie: Małgorzata Szczurek
Audytorium | Spotkanie tłumaczone na PJM
Jakie szanse i wyzwania stoją współcześnie przed wolnością słowa?
Najnowszy raport PEN International wskazuje na niepokojący wzrost cenzury i prześladowań wobec twórczyń i twórców literatury na całym świecie. Autorytarne i populistyczne reżimy właśnie w wolności słowa upatrują jedno z zagrożeń dla swojej władzy. Podczas spotkania zastanowimy się nad tym, jaką rolę mają tu do odegrania tłumaczki i tłumacze. Na ile ich praca może być formą społecznego i politycznego oporu? W jakich okolicznościach przekład staje się narzędziem emancypacji? Jak wolność słowa ma się do poprawności politycznej?
Rozmowę poprowadzi wydawczyni, romanistka i tłumaczka Małgorzata Szczurek, a udział w niej wezmą:
anonimowo tłumaczka z Białorusi
Elżbieta Kalinowska, tłumaczka, redaktorka, menedżerka kultury.
Marcin Gaczkowski, tłumacz z języka ukraińskiego, literaturoznawca, historyk i publicysta
Debata organizowana z okazji stulecia polskiego PEN Clubu.
